Hội thảo Khoa học “Thực trạng thể chế và thực trạng tổ chức thực hiện thể chế về quyền con người, quyền công dân so với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững ở Việt Nam hiện nay”

Sáng ngày 08 tháng 01 năm 2026, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ phối hợp với Trường Đại học kiểm soát tổ chức Hội thảo tại 49 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh. 

Chủ trì Hội thảo

Đoàn Chủ trì Hội thảo gồm có: GS.TS. Võ Khánh Vinh – nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, nguyên Giám đốc Học viện Khoa học xã hội; PGS.TS. Vũ Tuấn Hưng – Viện trưởng, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ; TS. Nguyễn Văn Khoát – Hiệu trưởng, Trường Đại học Kiểm soát

Tham dự Hội thảo còn có sự hiện diện của quý đại biểu: GS.TS. Võ Khánh Vinh – nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Cố vấn Cao cấp của trường Đại học Kiểm sát; GS.TS. Vũ Công Giao – Trường Đại học Luật Hà Nội; PGS.TS. Nguyễn Thị Tuyết Mai – Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II; TS. Trương Cộng Hòa – Giám đốc phân hiệu Học viện Hành chính và quản trị công Tp. Hồ Chí Minh; TS. Nguyễn Thị Phương – Phó Giám đốc phân hiệu Học viện Hành chính và quản trị công Tp.HCM; Nguyễn Văn Chiều- Phó Viện trưởng Viện kiểm sát Nhân dân TP. HCM; Nguyễn Văn Cường – nguyên Chánh văn phòng Chính phủ; Nguyễn Thị Tố Tâm – Học viện Chính trị khu vực II; Nguyễn Hữu Nguyên – nguyên Phó chủ tịch Hội quy hoạch TP. HCM; Ths. Lê Văn Thành – nguyên cán bộ Viện Nghiên cứu phát triển TP. HCM; PGS. TS. Trần Nam Tiến – Đại học Khoa học xã hội TP. HCM.

GS.TS. Võ Khánh Vinh trình bày tại Hội thảo

Tham dự Hội thảo về phía Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ, gồm có: PGS.TS.Vũ Tuấn Hưng – Bí thư Đảng ủy, Viện trưởng; TS. Hoàng Thị Thu Huyền – Phó Viện trưởng; cùng các lãnh đạo đơn vị và cán bộ viện chức Viện. Về phía Trường Đại học Kiểm sát, gồm có: TS. Nguyễn Văn Khoát – Hiệu trưởng Trường Đại học Kiểm sát; TS. Huỳnh Đông Bắc – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiểm sát, Giám đốc phân hiệu Trường Đại học Kiểm sát tại Thành phố Hồ Chí Minh; PGS.TS. Bùi Thị Hạnh – Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kiểm sát; TS. Nguyễn Thị Lộc – Phó hiệu trưởng Trường Đại học kiểm sát; PGS.TS. Trần Hữu Tráng – Chủ nhiệm đề tài, Phó trưởng phụ trách Khoa Pháp luật hình sự và Kiểm sát hình sự.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Văn Khoát cho rằng: thực tiễn bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở nước ta giai đoạn vừa qua đã đạt được những bước tiến vượt bậc và đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, trong bối cảnh Đất nước đang thực hiện cuộc cách mạng “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả” Bộ máy nhà nước; bối cảnh cả nước đang tích cực, khẩn trương triển khai thực hiện bảy Nghị quyết quan trọng của Đảng, trong đó có bốn Nghị quyết "Trụ cột" là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về "Hội nhập quốc tế trong tình hình mới"; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Bối cảnh đó đặt ra những nhận thức mới về cả lý luận và thực tiễn về tiếp tục hoàn thiện thể chế về quyền con người, quyền công dân đáp ứng yêu cầu tạo động lực phát triển nhanh và bền vững đất nước trong điều kiện mới.

PGS.TS. Vũ Tuấn Hưng - Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ

Hội thảo "Thực trạng thể chế và thực trạng tổ chức thực hiện thể chế về quyền con người, quyền công dân so với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững ở Việt Nam hiện nay" được tổ chức trong khuôn khổ đề tài cấp Nhà nước “Tiếp tục hoàn thiện thể chế về quyền con người, quyền công dân đáp ứng yêu cầu tạo động lực phát triển nhanh và bền vững đất nước trong điều kiện mới” do Trường Đại học Kiểm sát chủ trì, thực hiện. Mục đích của Hội thảo nhằm trao đổi, thảo luận về thực trạng thể chế, thiết chế và phương thức bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và mức độ đáp ứng so với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững ở Việt Nam hiện nay. Từ đó có cơ sở kiến nghị các giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế về quyền con người, quyền công dân đáp ứng yêu cầu tạo động lực phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.

Tại Hội thảo có 04 tham luận trình bày, bao gồm:

Tham luận 1: Khái quát thực trạng thể chế về quyền con người, quyền công dân và thực tiễn thực hiện so với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn hiện nay của GS.TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Tham luận 2: Quyền được sử dụng nguồn nước sạch từ chính sách đến thực tiễn – nghiên cứu trường hợp tỉnh Đồng Nai của PGS. TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ

Tham luận 3: Hoàn thiện thể chế cho các Quyền thế hệ mới: Động lực tăng trưởng nhanh và bền vững cho Việt Nam của TS. Vũ Thị Cẩm Ly, Học viện Chính trị khu vực II.

Tham luận 4: Thực trạng và giải pháp hoàn thiện thể chế đảm bảo các quyền văn hóa trong bối cảnh phát triển nhanh và bền vững ở Việt Nam hiện nay của ThS. Đào Duy Tùng, Học viện Chính trị khu vực II.

TS. Vũ Thị Cẩm Ly, Học viện Chính trị khu vực II

Nội dung của các tham luận tập trung nghiên cứu các vấn đề của thể chế, thực trạng của thể chế đối với vấn đề quyền con người và quyền công dân ở Việt Nam hiện nay. Bên cạnh đó, còn có các góp ý, bình luận của các nhà nghiên cứu xoay quanh chủ đề thể chế hiện nay.

TS. Nguyễn Hữu Nguyên cho rằng: Khi nói đến thể chế, cái quyết định thể chế là cái gì, là phẩm chất của con người trong thể chế này. Luật pháp nghiêm minh, con người thực hiện nghiêm minh thì tất nhiên quyền con người được thực thi tốt đẹp. Có những quyền mặc nhiên được có, không ai tước đoạt được, đó là quyền “tư duy”. Giới hạn của quyền, luôn luôn bị giới hạn các quyền khác nhau, không có quyền chung chung.

TS. Nguyễn Hữu Nguyên

ThS. Lê Văn Thành nhận định, để hiểu thêm về quyền con người, quyền công dân, thành tựu này thể hiện rất rõ trong thực tiễn hiện nay. Khi nghiên cứu về quyền công dân, các nhóm yếu thế, lao động phi chính thức. Họ cũng đã được hưởng về quyền con người, quyền công dân rất rõ. Hiện nay, tôi tán thành ý kiến về thiết chế chúng ta đang thiếu, khi nào có bức xúc từ xã hội thì hội đồng nhân dân mới họp và ban hành. Tôi nghĩ nên giao cho ban ngành nào đó xây dựng các thiết chế cho chuyên nghiệp. Quyền con người, quyền công dân cần có lộ trình. Các nguồn lực, những địa phương kinh tế yếu thì làm như thế nào. Kinh tế là nguồn lực thiết yếu thực hiện quyền các quyền. Vấn đề kinh tế, hiện nay thiếu hẳn một chiến lược quyền con người, quyền công dân. Vì vậy, khi nghiên cứu về quyền con người, quyền công dân cần đặt trong bối cảnh xã hội, kinh tế cụ thể. Trong nghiên cứu này cần có bối cảnh chung, thực trạng và tồn tại cũng cần phải đặt trong bối cảnh này.

ThS. Lê Văn Thành

PGS.TS. Huỳnh Thị Gấm đánh giá cao giá trị của đề tài, có đóng góp rất lớn về lý luận. Theo tôi, vấn đề về con người được Bác Hồ quan tâm. Trong di chúc, Người ghi rất rõ trách nhiệm của Đảng đối với nhân dân, sự nghiệp đầu tiên của cách mạng là con người. Chiến lược phát triển, kinh tế xã hội đều đề cập đến quyền con người. Trên cơ sở đó, PGS.TS. Huỳnh Thị Gấm cũng đã đề xuất một số giải pháp liên quan đến việc xây dựng quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam hiện nay.

Thứ nhất: tiếp tục hoàn thiện thể chế quyền con người, quyền công dân. Nhất quán về quyền con người, quyền công dân. Quyền được hiến pháp quy định. Đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và con người; Quyền mới đó là bảo vệ dữ liệu cá nhân, tiếp cận công bằng các dịch vụ số, quyền bảo vệ riêng tư trên không gian mạng….

Thứ hai: Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quyền công dân, thu hẹp giữa chính sách và thực tiễn, đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao trách nhiệm giải trình vi phạm quyền con người quyền công dân; Giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, quyền chăm sóc sức khỏe. Và quyền con người sẽ là trung tâm xuyên suốt trong quá trình làm và thực hiện chính sách. Bên cạnh đó, nên tăng cường nguồn lực cho thực thi quyền con người; Tăng cường nghiên cứu về lý luận và thực tiễn về quyền con người, quyền công dân.

Về vấn đề kiểm chứng, đối chứng giữa chính sách với thực tiễn. PGS.TS. Nguyễn Thị Tuyết Mai cho rằng: hiện nay, nhận thấy việc thực hiện về chính sách và thực tiễn còn khá nhiều khoảng trống. Vì vậy, nên chăng đề tài cần có kiến nghị về việc khi ban hành văn bản luật liên quan đến quyền con người hay các biện pháp quyền con người, cần thiết lập các văn bản luật để kiểm chứng tính thực thi của văn bản luật.

Trên cơ sở các ý kiến của các nhà nghiên cứu, GS.TS. Võ Khánh Vinh trao đổi thêm những vấn đề liên quan đến chủ đề như sau:  

Thứ nhất: Khi xây dựng các văn bản qui phạm pháp luật quyền con người phải đề cập quyền con người. Quyền trên văn bản và quyền trên thực tế luôn có khoảng trống.

Thứ hai: Coi trọng tổ chức triển khai thực hiện các thể chế, không chỉ là người dân mà còn các tổ chức phi chính phủ, doanh nghiệp. Trong xu hướng phát triển hiện nay, đến năm 2030, thể chế là một động lực, nguồn lực là sức mạnh mềm thúc đẩy sự phát triển

Thứ ba: Tính liên kết, bền vững khi xây dựng về quyền con người, quyền công dân. Hội thảo hôm nay chỉ đánh giá thực trạng, nếu không thông suốt về mặt lý luận thì không có giải pháp được. Quyền hiến định, quyền con người đều được giải quyết ở đề tài. Đề tài này là lần đầu tiên triển khai khái quát hóa về thể chế quyền con người, quyền công dân. Đặc biệt quyền liên quan đến thế hệ mới hiện nay. Đề tài dành phần nhiều để đánh giá những hạn chế, quyền liên quan đến các nhóm quyền, quyền chính trị, nhóm văn hóa, nhóm yếu thế.

Đại biểu chụp hình lưu niệm

Hiện nay, điểm nghẽn là thiếu 1 thể chế. Cần thành lập hội đồng hiến pháp, Ủy ban chuyên trách về quyền con người. Chúng ta cần tham vấn kinh nghiệm nước ngoài, gắn với thực tiễn ở Việt Nam. Cần xem quyền con người, quyền công dân có tính phổ quát, tính đặc thù. Về tính đặc thù, cần phải có nguồn lực, vì vậy cần xây dựng chiến lược, tổng thể quốc gia. Coi phát triển, củng cố gia tăng quyền con người.

Nguồn: https://vass.gov.vn/hoi-nghi-hoi-thao/hoi-thao-khoa-hoc-thuc-trang-the-che-va-thuc-trang-to-chuc-thuc-hien-the-che-ve-quyen-con-nguoi-quyen-cong-dan-so-voi-yeu-cau-phat-trien-nhanh-va-ben-vung-o-viet-nam-hien-nay-547843