THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC TIẾNG DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TỈNH CAO BẰNG

DOI: https://doi.org/10.58902/nckhpt.e-v2i2.410

Dương Hiền Dịu

Học viện Dân tộc

PDF

Bảo tồn tiếng nói và chữ viết của các dân tộc thiểu số gắn với việc duy trì cơ hội học tập và sử dụng ngôn ngữ trong cộng đồng. Bài viết phân tích thực trạng dạy và học tiếng dân tộc thiểu số tại tỉnh Cao Bằng từ mối liên hệ giữa chính sách, điều kiện tổ chức giáo dục và môi trường sử dụng ngôn ngữ. Nghiên cứu kết hợp phân tích tài liệu với khai thác kết quả khảo sát tháng 11 năm 2025 của dự án điều tra về dạy và học tiếng dân tộc thiểu số, gồm 520 phiếu thuộc các nhóm học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý, công chức, viên chức và người dân. Kết quả cho thấy hoạt động bồi dưỡng cho người lớn đã được duy trì, trong khi cơ hội học tập chính thức của học sinh còn hạn chế: toàn bộ 200 học sinh tại hai trường khảo sát chưa được học theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chỉ 26,5% tham gia học theo mô hình dự án của nhà trường. Tỷ lệ hoàn thành khóa bồi dưỡng và được cấp chứng chỉ được báo cáo ở mức 100%, nhưng phản hồi về năng lực giao tiếp thực tế chưa đồng đều. Khảo sát hộ dân ghi nhận nhu cầu cho con cháu học tiếng dân tộc, đồng thời cho thấy sự khác biệt về khả năng sử dụng giữa các thế hệ. Những khó khăn chủ yếu liên quan đến số lượng giáo viên đủ điều kiện, mức độ đáp ứng của học liệu, cơ hội thực hành và động lực sử dụng ngôn ngữ. Bài viết đề xuất phát triển đội ngũ giáo viên, nâng cao chất lượng học liệu, điều chỉnh đánh giá theo năng lực giao tiếp và kết nối nhà trường với gia đình, cộng đồng. Các kết luận được giới hạn trong phạm vi mẫu khảo sát, không suy rộng thành mức độ mai một của toàn bộ ngôn ngữ dân tộc thiểu số tại Cao Bằng.

Từ khóa: Bảo tồn ngôn ngữ; Cao Bằng; Dạy và học tiếng dân tộc thiểu số; Tiếng Tày; Truyền dạy giữa các thế hệ.

Tài liệu tham khảo

Bo Giao duc va Dao tao. (2021). Thong tu so 32/2021/TT-BGDDT ngay 22 thang 11 nam 2021 huong dan thuc hien mot so dieu Nghi dinh so 82/2010/ND-CP ngay 15 thang 7 nam 2010 cua Chinh phu quy dinh viec day va hoc tieng noi, chu viet cua dan toc thieu so trong cac co so giao duc pho thong va trung tam giao duc thuong xuyen.

Bo Giao duc va Dao tao. (2022). Quyet dinh so 4383/QD-BGDDT ngay 19 thang 12 nam 2022 phe duyet tai lieu huong dan day hoc tieng dan toc thieu so lop 1 su dung trong co so giao duc pho thong.

Bo Giao duc va Dao tao. (2023). Thong tu so 09/2023/TT-BGDDT ngay 18 thang 4 nam 2023 ban hanh Quy dinh viec to chuc dao tao, boi duong va cap chung chi tieng dan toc thieu so.

Bo Giao duc va Dao tao. (2026). Thong tu so 02/2026/TT-BGDDT ngay 22 thang 1 nam 2026 sua doi, bo sung mot so dieu cua Quy dinh viec to chuc dao tao, boi duong va cap chung chi tieng dan toc thieu so ban hanh kem theo Thong tu so 09/2023/TT-BGDDT ngay 18 thang 4 nam 2023 cua Bo truong Bo Giao duc va Dao tao.

Bo Van hoa, The thao va Du lich (2023). Cao Bang: Khoi day, ton vinh gia tri van hoa truyen thong cac dan toc thieu so. Truy cap ngay 27 thang 6 nam 2026 tu https://bvhttdl.gov.vn/cao-bang-khoi-day-ton-vinh-gia-tri-van-hoa-truyen-thong-cac-dan-toc-thieu-so-20230605081641835.htm. bvhttdl.gov.vn.

Chinh phu. (2010). Nghi dinh so 82/2010/ND-CP ngay 15 thang 7 nam 2010 quy dinh viec day va hoc tieng noi, chu viet cua dan toc thieu so trong cac co so giao duc pho thong va trung tam giao duc thuong xuyen.

Chinh phu. (2025). Nghi dinh so 96/2025/ND-CP ngay 29 thang 4 nam 2025 sua doi, bo sung mot so dieu cua Nghi dinh so 82/2010/ND-CP ngay 15 thang 7 nam 2010 cua Chinh phu quy dinh viec day va hoc tieng noi, chu viet cua dan toc thieu so trong cac co so giao duc pho thong va trung tam giao duc thuong xuyen.

Hieu Nguyen, & Chuyen, N. (2023). Som chuan hoa tai lieu va doi ngu giao vien day tieng dan toc. Truy cap ngay 27 thang 6 nam 2026 tu https://giaoducthoidai.vn/som-chuan-hoa-tai-lieu-va-doi-ngu-giao-vien-day-tieng-dan-toc-post640733.html.

Hieu, C. (2025). Bao ton tieng dan toc Tay, Nung trong vung Cong vien dia chat Non nuoc Cao Bang. Truy cap ngay 27 thang 6 nam 2026 tu https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/bao-ton-tieng-dan-toc-tay-nung-trong-vung-cong-vien-dia-chat-non-nuoc-cao-bang/61933.html. chinhsachcuocsong.vnanet.vn

Khang, N. V. (2014). Chinh sach ngon ngu va lap phap ngon ngu o Viet Nam. Nha xuat ban Khoa hoc xa hoi.

Lam, X. (2021). 4.565 luot can bo, cong chuc, vien chuc duoc hoc tieng dan toc thieu so. Truy cap ngay 27 thang 6 nam 2026 tu https://baocaobang.vn/4565-luot-can-bo-cong-chuc-vien-chuc-duoc-hoc-tieng-dan-toc-thieu-so-17485.html.

Lam, X. (2023). Gop phan gin giu ngon ngu dan toc Tay. Truy cap ngay 27 thang 6 nam 2026 tu https://baocaobang.vn/Gop-phan-gin-giu-ngon-ngu-dan-toc-Tay-783.html.

Minh, D. T. H., & Ha, C. V. (2023). Thuc trang cong tac dao tao, boi duong tieng dan toc thieu so cho giao vien, can bo, cong chuc cong tac tai vung dan toc thieu so. Tap chi Giao duc, 23(so dac biet 7), 361–367. https://tcgd.tapchigiaoduc.edu.vn/index.php/tapchi/article/view/936.

Minh, V. T. T. (2020). Dao tao, boi duong tieng dan toc thieu so cho doi ngu can bo, cong chuc, vien chuc o vung dan toc thieu so. Tap chi Nghien cuu Dan toc, 9(2), 8–15. https://vjol.info.vn/index.php/ncdt/article/view/49254.

O’Grady, W. (2018). Assessing language revitalization: Methods and priorities. Annual Review of Linguistics, 4, 317–336. https://doi.org/10.1146/annurev-linguistics-011817-045423.

Thach, H. V. (2024). Tiep tuc thuc hien hieu qua cac chinh sach doi voi dong bao dan toc thieu so tren dia ban tinh. Bao Cao Bang. Truy cap ngay 27 thang 6 nam 2026 tu https://baocaobang.vn/tiep-tuc-thuc-hien-hieu-qua-cac-chinh-sach-doi-voi-dong-bao-dan-toc-thieu-so-tren-dia-ban-tinh-3173264.html.

Thong, T. V. (2014). Bao ton chu viet cac dan toc thieu so. Truy cap ngay 27 thang 6 nam 2026 tu https://nhandan.vn/bao-ton-chu-viet-cac-dan-toc-thieu-so-post217077.html.

Thu tuong Chinh phu. (2004). Chi thi so 38/2004/CT-TTg ngay 9 thang 11 nam 2004 ve day manh dao tao, boi duong tieng dan toc thieu so doi voi can bo, cong chuc cong tac o vung dan toc, mien nui.

Thu tuong Chinh phu. (2018). Quyet dinh so 771/QD-TTg ngay 26 thang 6 nam 2018 phe duyet De an “Boi duong kien thuc dan toc doi voi can bo, cong chuc, vien chuc giai doan 2018–2025”.

Thu tuong Chinh phu. (2021). Quyet dinh so 1719/QD-TTg ngay 14 thang 10 nam 2021 phe duyet Chuong trinh muc tieu quoc gia phat trien kinh te – xa hoi vung dong bao dan toc thieu so va mien nui giai doan 2021–2030, giai doan I: Tu nam 2021 den nam 2025.

Thu tuong Chinh phu. (2022). Quyet dinh so 142/QD-TTg ngay 27 thang 1 nam 2022 phe duyet Chuong trinh “Nang cao chat luong day hoc cac mon tieng dan toc thieu so trong chuong trinh giao duc pho thong giai doan 2021–2030”.

UNESCO Ad Hoc Expert Group on Endangered Languages. (2003). Language vitality and endangerment. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000183699.