ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI, VI PHẪU VÀ THÀNH PHẦN TINH DẦU LOÀI SẢ CHANH (CYMBOPOGON FLEXUOSUS) TRỒNG TẠI VƯỜN DƯỢC LIỆU - TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÀNH ĐÔ

DOI: https://doi.org/10.58902/nckhpt.e-v2i2.333

Đặng Minh Thư

Trường Đại học Thành Đô

Doãn Vân Anh

Trường Đại học Thành Đô

Nguyễn Thuỳ Linh

Trường Đại học Thành Đô

Vũ Thị Thuỳ

Trường Đại học Thành Đô

Đoàn Ngọc Bích

Trường Đại học Thành Đô

Nguyễn Thị Hồng Nhung

Trường Đại học Thành Đô

Ngô Thị Thu

Trường Đại học Thành Đô

PDF

Tinh dầu sả được biết đến với nhiều hoạt tính sinh học có giá trị như kháng khuẩn, kháng nấm, chống oxy hóa, hỗ trợ tiêu hóa, giảm căng thẳng… Đặc biệt, nhóm tinh dầu sả chanh có chứa hàm lượng citral cao (khoảng 60-85%) là nguồn nguyên liệu quan trọng để sản xuất citral trong công nghiệp, góp phần thay thế tinh dầu chanh tự nhiên. Trong nhóm dược liệu sả cung cấp tinh dầu sả chanh, hiện có 03 loài chính với hàm lượng citral khác nhau phụ thuộc theo loài. Nhằm xác định chính xác loài sả chanh đang được trồng tại vườn Dược liệu - Trường Đại học Thành Đô, nghiên cứu đã tiến hành mô tả đặc điểm hình thái, đặc điểm vi phẫu, xác định tên khoa học, đồng thời đánh giá hàm lượng và thành phần hóa học của tinh dầu. Kết quả cho thấy mẫu nghiên cứu thuộc loài thuộc loài Cymbopogon flexuosus (Nees ex Steud.) W. Watson. Hàm lượng tinh dầu thu được đạt 1,60 ± 0,10% (tính theo khối lượng dược liệu khô), trong đó citral là thành phần chủ yếu với hàm lượng 74,72%. Bên cạnh đó, bằng phương pháp cất kéo hơi nước, nghiên cứu đã khảo sát điều kiện chiết xuất tinh dầu sả chanh tối ưu là thời gian chiết 90 phút và tỷ lệ nước/dược liệu tươi 5:1 (v/w). Điều kiện này vừa đảm bảo thu hồi lượng tinh dầu cao, vừa tiết kiệm năng lượng và dung môi trong quá trình chiết xuất.

Từ khóa: Citral; Cymbopogon flexuosus; Sả chanh; Tinh dầu; Vi phẫu.

Tài liệu tham khảo

Adukwu, E. C., Bowles, M., Edwards-Jones, V., & Bone, H. (2016). Antimicrobial activity, cytotoxicity and chemical analysis of lemongrass essential oil (Cymbopogon flexuosus) and pure citral. Applied Microbiology and Biotechnology, 100(22), 9619–9627. https://doi.org/10.1007/s00253-016-7807-y.

Anand, A. (2009). Essential Oil-Bearing Grasses. In A. Akhila (Ed.), Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles (1st ed., Vol. 46, p. 69). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9780849378584.

Bhatnagar, A. (2020). Chemical composition and antioxidant activity of essential oil of Cymbopogon flexuosus. Journal of Applied and Natural Science, 12(1), 25–29. https://doi.org/10.31018/jans.v12i1.2207.

Bhattacharya, S. (2016). Cultivation of Essential Oils. In Essential Oils in Food Preservation, Flavor and Safety (pp. 19–29). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-416641-7.00003-1.

Bo Y te. (2018). Duoc lieu hoc (Vol. 2). NXB Y hoc.

Chopra, C., Jeet, S., Bhagat, S., Tabassum, S., & Bhanwaria, R. (2025). Morphological and phytochemical characteristics of Cymbopogon flexuosus (Nees ex Steud.) W.Watson cultivars at different harvest intervals in the Western Himalayas, India. Journal of the Science of Food and Agriculture, 105(12), 6482–6494. https://doi.org/10.1002/jsfa.14354.

Iyengar, M., & Chandrashekar, K. (2019). Pharmacognostic Study of various species of Cymbopogon of South Canara, India. Research Journal of Pharmacy and Technology, 12(8), 3626. https://doi.org/10.5958/0974-360X.2019.00618.8.

Khasanah, L. U., Ariviani, S., Purwanto, E., & Praseptiangga, D. (2025). Chemical composition and citral content of essential oil of lemongrass (Cymbopogon citratus (DC.) Stapf) leaf waste prepared with various production methods. Journal of Agriculture and Food Research, 19, 101570. https://doi.org/10.1016/j.jafr.2024.101570.

Loi, D. T. (2015). Nhung cay thuoc va vi thuoc Viet Nam. NXB Y hoc.

Mahmoud, N., Abdou, M. A. H., Salaheldin, S., Soliman, W. S., & Abbas, A. M. (2023). The Impact of Irrigation Intervals and NPK/Yeast on the Vegetative Growth Characteristics and Essential Oil Content of Lemongrass. Horticulturae, 9(3), 365. https://doi.org/10.3390/horticulturae9030365.

Mwithiga, G., Maina, S., Muturi, P., & Gitari, J. (2024). Lemongrass (Cymbopogon flexuosus) growth rate, essential oil yield and composition as influenced by different soil conditioners under two watering regimes. Heliyon, 10(4), e25540. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e25540.

Padalia, R. C., Upadhyay, R. K., Chauhan, A., Singh, V. R., Verma, R. S., & Chanotiya, C. S. (2021). Influence of Harvesting Frequency on Essential Oil Yield and Composition of Geraniol-Rich Cultivar of Cymbopogon flexuosus L. National Academy Science Letters, 44(5), 383–388. https://doi.org/10.1007/s40009-020-01015-w.

Parikh, J. K., & Desai, M. A. (2011). Hydrodistillation of Essential Oil from Cymbopogon flexuosus. International Journal of Food Engineering, 7(1). https://doi.org/10.2202/1556-3758.2067.

Shah, G., Shri, R., Panchal, V., Sharma, N., Singh, B., & Mann, A. (2011). Scientific basis for the therapeutic use of Cymbopogon citratus, stapf (Lemon grass). Journal of Advanced Pharmaceutical Technology & Research, 2(1), 3. https://doi.org/10.4103/2231-4040.79796.

Venkatesha, M. G., & Kiran, R. (2023). Chemical Composition of Cymbopogon flexuosus and C. winterianus Essential Oils and Their Insecticidal Potential Against the Coffee Berry Borer Hypothenemus hampei. Jurnal Proteksi Tanaman (Journal of Plant Protection), 7(2), 65–77. https://doi.org/10.25077/jpt.7.2.65-77.2023.

Yogendra, N. D., Nazeer, M., Eresha, N., Yadav, M. K., Baskaran, K., Pragadheesh, V. S., Jnanesha, A. C., & Satya Srinivas, K. V. N. (2021). Comparative Morphological Assessment of Lemongrass (Cymbopogon spp.) Cultivars for Oil yield, Chemical Composition and Quality Parameters under Southern region of India. Madras Agricultural Journal, 108(december). https://doi.org/10.29321/MAJ.10.000564.